مردم در دوره حکومت هخامنشی هنرمند و قادر به ساختن انواع جواهرات بوده اند. با نگاهی اجمالی به تاریخچه جواهرات ایران‌ هنرهای دوران این سلسله را در می‌یابیم. ریخته‌گری، ساخت اشیای فلزی با طلا، نقره، استیل در این دوره مرسوم بوده است. ایران در دوران هخامنشی دارای اوج و اقتدار بوده ‌است. صنعت‌گران‌ دوره هخامنشی در ساخت لوازم از طلا استفاده می‌کردند. طلا و ابزار این دوره در جهان شناخته شده بود. در گذشته مردمی که اقدام به خرید طلا از هخامنشیان می‌کرده‌اند به این موضوع اشاره داشته‌اند. در ادامه به بررسی جواهرات دوره هخامنشی می‌پردازیم.

جواهرات دوره هخامنشی

معرفی جواهرات دوره هخامنشی

در دوره هخامنشیان با توجه به رشد صنعت و ظهور ابزارآلات مختلف ساخت جواهرات و زیورآلات با رشد چشمگیری روبرو شد. در ادامه به صورت خلاصه به بررسی و معرفی جواهرات دوره هخامنشی می‌پردازیم.

  • گردنبند دوره هخامنشی

اغلب گردنبندهای این دوره به صورت طوقی ساخته می‌شدند. طوق آن به صورت ساده و چند تایی بودند که دو سر آن شکل یک حیوان نقش بسته است. تنها گردن‌بند باقی مانده از این دوران در موزه‌ای واقع در کشور ژاپن نگه‌داری می‌شود.

1. گردنبند طلای هخامنشی با سر ایزد مصری

این گردنبند جذاب و زیبا دارای سه بخش است که شامل:

  • یک تزیین به شکل یقه که در جلوی آن قرار دارد.
  • یک عنصر لوله‌ای بلند  که به شکل قلاب  در پایانه‌های سر اردک وصل شده است.
  • یک آویز  که به جلو لولا شده است.

تمامی سطح آن دارای طرح‌های زیبایی است که سنگ‌های قیمتی و شیشه‌ای روی آن منبت شده‌اند. در مرکز آویز تصویر خدا به چشم می‌خورد. در لبه سمت راست دو سر اسب و مهار اسب نقش بسته است. این هنرنمایی در میان جواهرات باستانی ایران بسیار کم نظیر است.

2- گردنبند زرین هخامنشی

این گردنبند یکی از جذاب‌ترین نمونه‌های جواهرات کشف‌شده در جواهرات هخامنشی است که از سه قسمت مختلف تشکیل شده است. آویزی در جلوی گردنبند شکل گرفته است. بخش یقه مانند گردنبند به صورت تخت روی گردن نقش بسته است.‌ در انتها قسمت قلاب شکل دراز لوله‌ای مانند به دو سر اردک متصل می‌شود.‌
 گردنبند زرین هخامنشی

در دوره‌ هخامنشیان ساخت طلای سفارشی مرسوم بوده و پادشاهان دستور به ساخت صحنه‌هایی از درگیری و جنگ به روی گردنبند می‌دادند. در تاریخ هخامنشی گاهی یک شاه جواهراتی از طلا به سرداران و همراهان خود می داد که نشان از رشادت و دلاوری یک سردار به شاه بوده است.

در قسمت بالای آویز و در وسط دو اردک موجودی نیم انسان‌ و نیم پرنده دیده می‌شود که به اهورامزدا خدای ایرانیان باستان معروف است.

  •  طوق زرین هخامنشی

به هر چه که‌ دایره وار و گرد باشد و دور گردن را بگیرد، طوق‌ می‌گویند. این گردنبند هم به دلیل آنکه شکل دایره‌ای دارد طوق نام گرفته‌ است. هر دو سر این طوق‌ زرین با تصویر دو شیر با عظمت آراسته شده است.  این شیران تا نیمه بدن با ظرافت تمام روی طلا نقش بسته‌اند. اعضای بدنشان به صورت آشکار قابل مشاهده است. قفل طوق در بخش میانی آن قرار دارد. طراحی زیورآلات با تصاویر حیوانات در دوران هخامنشی بسیار رایج بوده ‌است. اغلب زیورآلات طلا آثاری از سر یا بدن حیواناتی مانند شیر، قوچ، بز یا اژدها داشته‌اند که به جهت زیبایی فراوان در سال‌های اخیر مورد توجه طلاکاران قرار گرفته است.‌

  • دستبند طلا دوره هخامنشی

این دستبند طلای با ارزش به شکل دو اردک پشت به هم ساخته شده است. این اثر یکی از برجسته‌ترین جواهرات دوره هخامنشی است. اردک‌ها با سنگ‌های رنگی نظیر لاجورد، فیروزه، کریستال و عقیق یمنی آراسته شده‌اند و زیبایی آنها دوچندان شده است.‌ این شیوه تزیین به سبک جواهر سازی مصری بوده است.  در دوره هخامنشیان برای ساخت جواهرات از صنعتگران مصری کمک گرفته ‌شده است. اسم جواهرات هخامنشی در کشورهای ترکیه، افغانستان، مصر و کشورهای همسایه به عنوان جذاب‌ترین‌ هنرهای باستانی شناخته شده‌ است.

در میان جواهرات پر شکوه امپراطوری عظیم هخامنشی شکل، زیبایی و جذابیت این دستبند بی همتا است.‌ استفاده از اردک، سرهای پشت به هم و قطر دستبند بسیار منحصر به فرد است. انتخاب شمایل اردک در دستبند انتخاب جالبی است؛ زیرا در میان جواهرات باستانی تنها در سه نوع جواهر از اردک برای زیبایی استفاده ‌شده است.

  • گوشواره دوره هخامنشی

گوشواره دوره هخامنشی در بین النهرین پیدا شده است. در وسط گوشواره تصویری مردی به چشم می‌خورد. این مرد دارای تاجی است که دم و بال داشته و در حال ظهور است. مرکز دایره با شش دایره احاطه شده است. این دایره‌ها ارقام کوچکتری از یک تاج را نشان می‌دهد. دایره هفتم یک نیلوفر آبی است که بسیار چشم‌نواز است‌.

این چهره نشان دهنده تصویر پادشاه و هوادارانش است. شاید تصویر اهورامزدا خدای هخامنشیان هم باشد. روی سنگ قبر داریوش اول نیز چنین تصویر مشابهی دیده‌ شده ‌است. این گوشواره در موزه هنر بوستون نگه‌داری می‌شود.

  • النگوی دوره هخامنشی

الگوهای زرین و نقره‌ای از دیگر جواهرات زنان هخامنشیان بوده است. النگو‌های به قطر 6/3 سانتی‌متر است. النگوهای ساده با سر اردک و غزال مورد استفاده قرار گرفته است. حلقه‌های مارپیچ با سر بز، النگوی زرین به شکل سوسمار، النگوی نقره که حلقه قطوری داشته و منتهی به دو سر قوچ است. النگو با حلقه شیشه‌ای و دو سر طلا، النگو با حلقه ساده و انحنا در قسمت تحتانی دیده می‌شود.

  • انگشتر دوره هخامنشی

انگشترهای به دست آمده از این دوره دارای طرح‌هایی مانند گاو بالدار، سر انسان، فرشته بالدار و نیش عقرب است. امروزه انگشترهایی طلا و نقره با طرح‌های هخامنشی طراحی و ساخته می‌شوند. این انگشترها به صورت انفرادی و تکی سفارش داده می‌شوند که اجرت ساخت بالایی دارند. 

  • سنجاق زرین سینه دوره هخامنشی

این سنجاق‌ها به شکل جانوران، گل‌ها ساخته شده بودند. این قطعات زرین به لبه لباس دوخته می‌شدند. این جواهرات زینتی نشان از هنر و ذوق ایرانیان دوره هخامنشی بوده است. زنان هنرمند با ذوق تمام این طرح‌ها را ساخته و به روی سینه خود نصب می‌کردند.

  • بازوبندهای دوره هخامنشی

بانوان دوره هخامنشی برای زیبایی و آراستن خود از بازوبندهای زرین و زیبا استفاده می‌کردند.

  •       بازوبند زرینی، در قسمت میانی یک منحنی دیده می‌شود. دو سر آن منتهی به عقاب شاخدار است که سرشان رو به روی هم قرار گرفته است.
  •       بازوبندی که دو سر آن شکل غزال است.
  •       بازوبند مارپیچ فلزی که دو سر آن شباهت زیادی به سر گربه یا شیر ماده دارد.
    بازوبندهای دوره هخامنشی

استفاده از نقش‌های برجسته، موجودات زمان هخامنشی، سنگ‌های رنگی و با کیفیت، مرصع کاری یا نشاندن سنگ‌های قیمتی بر روی طلا و نقره مرسوم بوده‌است. دستبندها، بازو بندها دارای نگین‌های ریز و زرین هستند.‌

 

سنگ‌های به کار رفته در دوران هخامنشی

فیروزه، عقیق، لاجورد از جمله سنگ‌های پر طرفدار در زیورآلات هخامنشی است.‌ پس از رمز گشایی کتیبه‌های کشف شده، کاوشگران به این نتیجه رسیدند که طلاهای مصرفی از افغانستان، فیروزه از شرق دریای خزر و عقیق را از آمودریا تهیه می‌کرده‌اند.‌ طلاهای ساخته شده به صورت جواهرات به کشورهای دیگر داد و ستد می‌شده است. 

سنگ‌های دوران هخامنشی

سخن پایانی

سلسله هخامنشی، سلسله‌ای با شکوهی بوده که کشور در آن دوره رشد قابل توجهی در تمامی زمینه‌ها به ویژه ساخت جواهرات داشته است. ساخت ابزار متفاوت، لوازم کار، آشپزی از جمله هنرهای مردم بوده‌ است. پس از حدود ۲۵۰۰ سال جواهرات آنها به شکل بسیار زیبایی جلوه نمایی می‌کنند. استفاده از سمبل‌های متفاوت، نمادهایی از تصویر اهورامزدا، شکل پرندگان، سر گربه و شیر نشان از قدرت تصویرگری جذاب این دوره بوده است.‌ انواع دستبند، بازوبند، گردنبند، سنجاق سینه، انگشتر و شمشیرها که به دست مردان و زنان هنرمند هخامنشی نقش بسته است. این جواهرات ارزنده یکی پس از دیگری کشف و در موزه کشورهای مختلف به ویژه ژاپن و روسیه نگه‌داری‌ می‌شود‌.